مقدمه:
صندوقهای پژوهش و فناوری بهعنوان نهادهای مالی تخصصی در اقتصاد دانشبنیان، نقش کلیدی در تقویت نوآوری و توسعه فناوریهای اولویتدار ایفا میکنند؛ این صندوقها معمولاً با هدف پر کردن خلاهای مالی موجود برای شرکتها و پروژههای نوآورانه تأسیس شدهاند و توانایی ارائه ترکیبی از خدمات مالی، مشاوره فنی و شبکهسازی را دارند.
در این پژوهش با رویکردی تحلیلی به بررسی اثرات صندوقهای پژوهش و فناوری بر توسعه سه حوزه فناوریهای اولویتدار یعنی: هوش مصنوعی، سلامت و انرژی میپردازیم تا با تاکید بر تجربههای عملی و مثالهای ملموس از زیستبوم نوآوری به تأثیر صندوقهای پژوهش و فناوری بر توسعه این فناوریها برسیم.
- صندوقهای پژوهش و فناوری، نقش و ماموریت:
صندوق پژوهش و فناوری، یک نهاد مالی تخصصی است که هدفش سرمایهگذاری، حمایت مالی و گاهی ارائه مشاوره و شبکهسازی برای پروژهها و شرکتهای فناور است؛ برخلاف بانکهای سنتی که بیشتر روی وثایق و سابقه مالی تمرکز دارند.
صندوقهای پژوهش و فناوری، ریسکهای فناورانه و نوآورانه را میپذیرند و میتوانند به شرکتهایی که ایدههای نو و بازار ناشناخته دارند، سرمایه تزریق کنند؛ به عبارت سادهتر اگر بخواهیم مثالی از تازهواردان حوزه بزنیم: یک استارتاپ فعال در حوزه هوش مصنوعی، ممکن است ایده خوبی داشته باشد اما یک بانک معمولی، حاضر به اعطای وام به او نباشد؛ چون ریسک پروژه برای بانک زیاد است و اینجاست که صندوق پژوهش وارد عمل میشود.
- توسعه فناوریهای اولویتدار(چرا هوش مصنوعی، سلامت و انرژی)
کشورهای پیشرو در اقتصاد دانشبنیان، توسعه فناوریهای استراتژیک را در اولویت قرار میدهند، در ایران نیز برنامهریزیها و سیاستگذاریها روی سه حوزه زیر تاکید دارند:
الف) هوش مصنوعی AI ، کاربردهای گسترده ای در صنایع مختلف از تشخیص تصاویر پزشکی تا تحلیل دادههای بزرگ در صنعت و تجارت دارد.
ب) سلامت و بیوتکنولوژی، نیاز به فناوریهای جدید در تشخیص، درمان و مدیریت بیماریها به ویژه در شرایط پاندمیها را با تحولات سلامت دیجیتال دارد.
ج) انرژی و فناوریهای پاک، توسعه منابع انرژی پایدار، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و بهبود بهرهوری انرژی؛ ازموضوعاتی است در اهمیت بالایی در صنعت و تجارت دارند.
در این بین، صندوقهای پژوهش و فناوری میتوانند مسیر حرکت استارتاپها و پروژهها در این حوزهها را کوتاه کنند و سرعت تجاریسازی فناوریها را افزایش دهند.
- نحوه حمایت صندوقها از فناوریهای نوآور
الف)سرمایهگذاری مستقیم
صندوقها با سرمایهگذاری مستقیم در شرکتهای فناور، امکان توسعه محصول و ورود به بازار را فراهم میکنند. به عنوان مثال، یک استارتاپ فعال در هوش مصنوعی پزشکی که الگوریتم تشخیص بیماری از روی تصاویر رادیولوژی را توسعه داده است، معمولاً نیاز به چند میلیارد تومان سرمایه اولیه دارد تا بتواند محصول خود را در بیمارستانها، آزمایش و پیادهسازی کند؛ صندوق پژوهش میتواند این سرمایه را تآمین کند و در ازای آن سهمی از شرکت یا بازگشت مالی مشخص دریافت نماید.
ب)ضمانتنامه و کاهش ریسک مالی
یکی دیگر از ابزارهای کلیدی، ارائه ضمانتنامههای مالی است و در شرایطی که بانک بهصورت مستقیم حاضر به پذیرش ریسک نباشد هم این ضمانتنامهها به شرکتها اجازه میدهد تا از تسهیلات بانکی استفاده کنند.
برای مثال یک شرکت فعال در حوزه انرژیهای نو، میتواند با ضمانت صندوق، وام خرید تجهیزات خورشیدی یا باتریهای ذخیرهسازی انرژی را دریافت کند.
ج)خدمات غیرمالی و شبکهسازی
بسیاری از صندوقها علاوه بر سرمایه، خدمات غیرمالی نیز ارائه میدهند. از جمله این خدمات، مشاوره مدیریتی، کمک در ثبت پتنت، توسعه شبکه صنعتی و دسترسی به آزمایشگاهها و زیرساختهای تحقیقاتی است.
به عنوان مثال یک استارتاپ حوزه سلامت دیجیتال، ممکن است نیاز داشته باشد که الگوریتم خود را با دادههای واقعی بیمارستانی آزمایش کند و صندوق میتواند این دسترسی را فراهم کند و مسیر تجاریسازی را تسهیل نماید.
- مثالهای عملی در زیستبوم ایرانی
هوش مصنوعی: در ایران چندین شرکت نوپا در حوزه هوش مصنوعی پزشکی، موفق به جذب سرمایه از صندوقهای پژوهش و فناوری شدهاند.
یکی از نمونهها، شرکتی است که الگوریتم تشخیص بیماریهای قلبی از روی نوار قلب را توسعه داده است؛ صندوق پژوهش و فناوری با تأمین سرمایه اولیه و ارتباط با بیمارستانها به این شرکت کمک میکند تا محصول خود را در بیمارستانهای تهران آزمایش کند و مجوزهای لازم را دریافت نماید.
سلامت: صندوقهای پژوهش و فناوری در حوزه سلامت، نقشی حیاتی در توسعه فناوریهای بیوتکنولوژی ایفا کردهاند.
برای نمونه، استارتاپهایی که بر پایه نانوذرات و فناوریهای تشخیص سریع بیماری فعالیت دارند با حمایت صندوقها توانستهاند تجهیزات آزمایشگاهی و مواد اولیه گرانقیمت را خریداری و آزمایشات بالینی اولیه را انجام دهند.
انرژی: ما شاهد پروژههای تولید باتریهای ذخیره انرژی و تجهیزات خورشیدی هستیم که نیازمند سرمایهگذاری اولیه زیادی هستند، صندوقهای پژوهش و فناوری با ارائه ترکیبی از سرمایه و ضمانتنامه بانکی به شرکتها کمک میکنند تا تجهیزات آزمایشی خود را بسازند و نمونههای اولیه را به بازار معرفی کنند.
- تأثیر مالی و توسعهای صندوقها
تأثیر صندوقهای پژوهش را در حوزه مالی و توسعه ای میتوان در چند بعد تحلیل کرد:
1- تسریع ورود به بازار: با حمایت مالی و خدمات جانبی، استارتاپها سریعتر میتوانند محصول خود را تجاریسازی کنند.
2-کاهش ریسک سرمایهگذاری: شرکتهای استارتاپی با پوشش ریسکهای فناوری و بازار سرمایهگذاران خصوصی و بانکی، ترغیب به مشارکت میشوند.
3- ایجاد شبکههای دانشبنیان: صندوقها با ایجاد ارتباط بین دانشگاه، صنعت و سرمایهگذاران میتوانند اکوسیستم نوآوری را تقویت کنند.
4-تشویق نوآوری: در فناوریهای استراتژیک، اولویتدهی صندوقها به حوزههایی همچون هوش مصنوعی، سلامت و انرژی است که امکان خلق نوآوری کاربردی بیشتری دارند و باعث جذب نیرو و سرمایه به این بخشها میشود.
- ملاحظات و چالشها
با وجود دستاوردهای صندوقهای پژوهش و فناوری، برخی چالشها نیز بر مسیر فعالیت آنها وجود دارند.
- ارزیابی ریسک فناوریهای نوظهور: تشخیص پتانسیل واقعی یک فناوری جدید دشوار است و نیازمند تیم ارزیابی متخصص است تا بتوان ریسک آن فناوری نوظهور را ارزیابی کرد.
- مدیریت بازگشت سرمایه: از آنجا که پروژههای فناورانه ممکن است در طولانیمدت به نتیجه برسند لذا بازگشت مالی هم زمانبر است.
- توازن بین حمایت مالی و کنترل مدیریتی: صندوقها باید حمایت مالی بدهند بدون اینکه کنترل بیش از حد بر فعالیتهای استارتاپ اعمال کنند تا نوآوری محدود نشود و این موضوع نیاز به ایجاد توازن دارد.
- نقش صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه علامه طباطبایی
صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه علامه طباطبایی با تمرکز بر اقتصاد دانشبنیان طی سالهای اخیر، نقش موثری در توسعه فناوریهای اولویتدار ایفا کرده است این صندوق با ارائه ترکیبی از سرمایه، ضمانتنامه و خدمات مشاورهای، به استارتاپها و شرکتهای نوآور کمک میکند تا مسیر دشوار توسعه فناوریهای پیشرفته را طی کنند.
علاوه بر این صندوق علامه با ایجاد شبکههای علمی و صنعتی، همکاریهای بین دانشگاه و صنعت را تسهیل کرده و محیطی پویا برای نوآوری و تجاریسازی فناوری فراهم آورده است.
به طور مثال؛ یک پروژه در حوزه هوش مصنوعی که در حوزه سلامت قرار دارد و الگوریتم تشخیص زودهنگام بیماریهای مزمن را توسعه داده بود با حمایت صندوق موفق به ورود به فاز آزمایشهای بالینی و آمادهسازی نمونه اولیه محصول شد و اکنون در حال مذاکره با شرکتهای صنعتی برای تولید انبوه است.
نتیجهگیری:
صندوقهای پژوهش و فناوری بهعنوان نهادهای مالی، تخصصی و پل ارتباطی بین دانشگاه، صنعت و سرمایهگذاران، تأثیری مستقیم بر توسعه فناوریهای اولویتدار دارند.
حمایتهای مالی، ضمانتنامهها و خدمات مشاورهای صندوقها، مسیر توسعه فناوری را هم برای تازهواردان و هم برای متخصصان این حوزه تسهیل میکنند.
در این بین حوزههای هوش مصنوعی، سلامت و انرژی، به دلیل اهمیت استراتژیک و پتانسیل بالای نوآوری، بیشترین بهره را از این حمایتها میبرند و صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه علامه طباطبایی با تجربه و رویکرد حرفهای خود نمونه موفقی از نقش مؤثر این نهادها در اکوسیستم نوآوری کشور محسوب میشود.
بدون نظر